در زمان پيامبر اكرم - ص - بوده است : و جمع در يك مصحف در زمان ابو بكر بود و تعيين يكى از ميان ديگر مصاحف در زمان عثمان صورت گرفته است . . . « 1 » » از « حارث محاسبى » در كتاب « فهم السنن » نقل است كه : « كتابت قرآن امر جديدى نيست و پيامبر - ص - دستور به كتابت قرآن داده بود ليكن قرآن بر پوست ، استخوان و قطعات متفرق نوشته مىشد تا آن كه ابو بكر دستور داد اين نوشته‌هاى متفرق را يك جا گرد آورند آيات متفرق قرآن در خانه رسول اللّه - ص - به صورت اوراق پراكنده ، به دست آمد و ابو بكر دستور داد آن را با ريسمان بهم پيوند زنند تا چيزى از قرآن ضايع نگردد . . . « 2 » » . شايد محاسبى سخن خود را از روايت زهرى گرفته است كه مىگويد : « پيامبر - ص - وفات يافت در حالى كه قرآن بر پوست درخت خرما ، استخوان و غيره بود « 3 » » بهر حال ، ما بيان بالا را معقول ندانسته و نمىپذيريم به دلايل زير : اوّلا : اگر منظور زركشى از اينكه « جمع و تأليف در زمان پيامبر - ص - صورت گرفت و جمع در يك مصحف ، در زمان ابو بكر » اين باشد كه تأليف نخست در دلها بود و بعد در يك مصحف گرد آمد ، همچنان كه از اين سخن وى پيداست خداوند اين قرآن را در دلها حفظ كرد تا زمان نسخ سپرى گشت « 4 » . اين تعيين در زبان عربى معهود نيست كه بگويند : قرآن را جمع كرديم و در دلهايمان آن را تأليف كرديم . و اگر منظور آن باشد كه : قرآن بر پوست و سنگ و استخوان فك و شانه نوشته شده بود و متفرق بود و در زمان ابو بكر اين آيات متفرق جمع شد در اين صورت سخن وى منافى بيان زيد است كه در عهد رسول اكرم - ص - قرآن را از قطعات و رقاع تأليف مىكردند . مگر اين كه بگوييم : آنچه در زمان ابو بكر صورت گرفت تجليد كتاب يا افزايش نسخ و استنساخ نسخ ديگر باشد از نسخه منحصربه‌فردى كه مؤلف و مجموع بود و هيچ كاستى نداشت . ليكن اين تعبير در زبان عرب معهود نيست كه بگويند :

--> ( 1 ) طبقات ابن سعد ج 3 . البرهان ، ج 1 ، ص 235 . ( 2 ) الاتقان ، ج 1 ، ص 58 . البرهان زركشى ، ج 1 ، ص 238 . مناهل العرفان ، ج 1 ، ص 242 و بحوث فى تاريخ القرآن و علومه ص 133 . ( 3 ) الفائق ، ج 2 ، ص 431 . ( 4 ) البرهان ، ج 1 ، ص 235 .